Kerndoelen Primair Onderwijs

De veranderingen in het onderwijs nemen niet weg dat er nog steeds sprake is van kerndoelen (zie verder) en een curriculum van de school. In de nieuwe (nog niet vastgestelde kerndoelen) worden geen activiteiten gedefinieerd en wordt geen didactiek beschreven. De kerndoelen beschrijven slechts onderwerpen en inhouden in het algemeen.

Bij het werken met een doorgaande leerlijn water komen allerlei vaardigheden en inhouden meerdere keren aan bod en is de diepgang/ het verband groter, waardoor het leereffect uiteraard ook groter is. Dat komt door de didactiek van het zelf ontdekken, die de leerling activeert.
Voor het thema water is aangesloten bij de volgende kerndoelen:

• Kerndoelen Primair onderwijs: natuuronderwijs, milieu, aardrijkskunde, geschiedenis, gezond en redzaam gedrag en techniek; 
• Leergebiedoverstijgende kerndoelen (primair onderwijs);
• Kerndoelen VO basisvorming.

In bijlage II zijn deze kerndoelen opgenomen, voor wat betreft de oriëntaties op water.

De nieuwe kerndoelen in het voorstel van maart 2004 vormen een omschrijving waarin weinig concrete aanknopingspunten te vinden zijn voor een waterleerlijn. Alleen in kerndoel 48 wordt water letterlijk genoemd maar dan in relatie tot 'door water bedreigde gebieden'. Voor de leerlijn water bieden de kerndoelen 1998 een beter houvast.

De nieuwe kerndoelen zijn nog niet vastgesteld. Reeds eerder is geconstateerd is dat de nieuwe kerndoelen zo ruim geformuleerd zijn dat er voor een thema als water onvoldoende sturing vanuit gaat. Daarom is gekozen voor aansluiting bij 'oude' kerndoelen, waar meer inhoudelijk houvast in gevonden wordt voor het thema water. Overigens is uit het veld al gevraagd om uitwerking van de 'nieuwe' kerndoelen in de vorm van kerncurricula. Voor deze leerlijn wordt volstaan met de inhoud uit de oude kerndoelen binnen het ruimere kader van de nieuwe kerndoelen, zodat in elk geval ook aan de nieuwe kerndoelen wordt voldaan

Bij de kerndoelen basisvorming is het opvallend dat water bij biologie wel creatief toebedacht kan worden aan allerhande kerndoelen (experimenteren, ook in de natuur; inzicht in relaties tussen natuur, techniek en milieu; verantwoordelijk omgaan met jezelf (hygiëne bv) en je omgeving; fotosynthese) maar slechts in 1 kerndoel (no. 15) letterlijk wordt genoemd. Bij natuur- en scheikunde en in mindere mate bij aardrijkskunde, geschiedenis/ staatsinrichting en economie zijn in de kerndoelen aanknopingspunten te vinden voor een leerlijn voor water.

Werken met kerndoelen
Het is aan de scholen zelf om in hun curriculum uitwerking/invulling te geven aan de kerndoelen. Scholen kunnen vanuit een eigen profiel hier keuzes in maken. Veelal doen scholen dat op basis van een keuze uit het aanbod aan methodes. Na toetsing door de inspectie kan de school het curriculum/schoolplan in uitvoering nemen. Als methode- of productontwikkelaars hun/nieuwe producten zo vormgeven/ definiëren dat de school onmiddellijk ziet waar het in het curriculum past, kan de school er voor kiezen Als voor een school het klip en klaar is waar een nieuwe activiteit in hun schoolplan/curriculum inhoudelijk van nut is en waar dit in het kader van methodevervanging dus niet erbij maar in plaats van komt, zullen ze er eerder toe overgaan. Voor aanbieders zaak dit zorgvuldig aan te geven.

Leergebiedoverstijgende kerndoelen
Het thema Water is uitermate geschikt om vakoverstijgend te werken. Denk bijvoorbeeld aan een literatuuronderzoekje en een presentatie (taal, geschiedenis, aardrijkskunde, biologie etc.) over 'water in je eigen omgeving'.

Met een thema als water kan prima aangesloten worden bij nieuwe inzichten als meervoudige intelligentie. Als leerlingen zelfstandig of in kleine groepjes samenwerken, doet het een beroep op andere vaardigheden dan bij klassikale lessen.

Leergebiedoverstijgend houdt eenvoudig gezegd in: werkvormen e.d. die de leerling bij allerlei vakken maar ook in het dagelijks leven gewoon nodig heeft en die u rondom het thema water prima kunt oefenen. Meervoudige intelligentie van de leerlingen wordt zo aangesproken en gestimuleerd. Dit is de combinatie van de acht intelligenties. De een is meer cognitief gericht, de ander muzikaal, wiskundig, linguïstisch, creatief e.d. Door in groepjes afzonderlijke onderwerpen of activiteiten bij de kop te pakken, kunt u met de klas iets presteren waarbij het eindresultaat groter is dan de som der individuele delen. Veldwerkactiviteiten zijn hiervoor ook uitstekend geschikt.

Werken aan vaardigheden

De kerndoelen maken onderscheid tussen leergebiedoverstijgende en leergebiedspecifieke kerndoelen. In de tabel staan de leergebiedoverstijgende als eerste genoemd. Dit zijn kerndoelen die gericht zijn op het ontwikkelen of bevorderen van algemene vaardigheden en daarom niet moeten worden ondergebracht bij een specifiek leergebied. Ze zijn gegroepeerd rond zes thema's. De in de tabel opgenomen algemene vaardigheden zijn afgeleid van deze zes thema's.

De leergebiedspecifieke kerndoelen vormen de ons bekende inhoudsgebieden. In deze kerndoelen wordt aangegeven welke inhouden uit het leergebied in elk geval aan alle leerlingen moeten worden aangeboden. De leergebiedspecifieke vaardigheden zijn vaardigheden die afgeleid zijn van de algemene vaardigheden en in het geval van de leerlijn water toegespitst zijn op water. Daarbij zijn er een aantal alweer dusdanig algemeen (bv werken met onderzoeksmaterialen of meetinstrumenten) dat ze ook bij andere thema's geplaatst kunnen worden.

Leergebiedoverstijgende kerndoelen

1. Werkhouding;
2. Werken volgens een plan;
3. Uiteenlopende leerstrategieën gebruiken;
4. Zelfbeeld;
5. Sociaal gedrag;
6. Nieuwe media.

Algemene vaardigheden herkennen en benoemen